هر بیر کیمسه نین یاشایش بویی , ئوز چتین و آجی یاشادیغی گونلردن عبرت و تجربه آلدیغی کیمی , هر بیر ملتده ئوز تاریخینده , اوز وئرن حادثه لرین , و ملی ظلم و ملی اسارت سببلرین دریندن دوشونمه لی و دریندن آراشدیرمالی در , البته عبرت و تجربه تکجه چتین و آجی یاشاماقدا دگل , بلکه هر بیر حادثه دن و هر بیر یاخشیدان و پیسدن تجربه و عبرت آلماق گرکدر .
اوزگه دیللرده فخر ساتانلار
ئوزگه دیللرده دانیشانلار اوچون یازدیقیمیز سوزلر , حله عوام و عموم اوچون ایدی , یعنی مرامسیز و یا ایده سیز کیمسه لراوچون ایدی , هابئله شهرت و پول اوچون چالیشانلارا گوره ایدی , انجاق ایندی باخالیم کی مرام و مسلک صاحب لری و شرف و انسانلیغدان دانیشان و ئوزون دینچی و یا سولچی گوسترن و حق یولوندا و قورتولوش یولوندا چالیشماق ادعاسی ائدن فلان ایسملر نه حالدا درلار .
ئوزگه دیللر
البته , کیمسه مخالف دگل و اولادا بیلمزکی بیر آدام نه اوچون بیر ئوزگه دیلی ئوگرنیر , و یا دانیشیر و یازیر چونکی هر بیر ملتین ئوزونون ئولکه جیزیغی و ملی حاکیمیتی اولدوغو کیمی و مستقل و ظاهرا محتاج اولمادیغی حالدا , ائلییه بیلمز ئوزیان – ئوره سینه دورت دووار چکیب , اونون ایچ ینده ئوز – ئوزون زندانی ائتسین .
یاز اومودو اورکلره ایستیلیک وئریب !!
یئنیشلی و یوککوشلو دونیا دوزه نی بیزه چرچورا بیلیرلیینده بیزه هله چیلله گئجه سینه قارپیز آختارییق ؟
نه ائتمک نه ائتملی بیز بیله اویرندیک . صاباح اولاجاقمیش گونشده دوغاجاقمیش و بیز بو یئنی دوغان گونش ایشیغیندا نه ائتمگی و نه ایسته مگی و نلر اوچون ساواشما اویره نه جییگ ....
هله لیک
گیتمه بو ناز ایله گوزه لیم بیر دایان گوروم عشقینده من یانان کیمی بیر سنده یان گوروم
دنیالیق اولان تورک دیلیمیزده , او قدر گوزه للیک ؛ واینجه لیکلر و درینلیک لر واردر کی حتی ئوزگه لریده حیرته و تعجبه سالار .
شاعر و ناطق
ناطق کیمدر؟
و شاعر ایله نسبتی و باغلی اولدوغونه ده در ؟
ناطق , هر گون دانیشیلان و ایشله نیلن سوزلر ایله , خلق ایچینده تا نینمیش اولان کلمه لر ایله , یوز باخیشین و هدفین ئوز ائشیدنلرینه دوزگون و جانلی بیر حالدا تانیتدیریر .
رسام و شاعر
بیر رسام ,الینده اولان جانسیز قلم وبیر آز توزو سو ایله بولانمیش ( بویاغ ) آدلی مایع ایله ئوز دوشونجه لرین , ئوز ذوقون بیر پارچانین و یا کاغذین اوستونده جانلاندیریر .
سیزجه شاعیر کیمدیر ؟ یا شاعیر اولمانین نیشانه سی ندیر ؟
استاد تبریزلی علی نین شاعیر کیمدیر یازیسی بو سورولارین چوخونا جاوابدیر اوخونماسی یاخشی اولابیلیر هله لیک بیر بئله !!!!
شاعر کیمدر ؟
هر شئیدن ئونجه ئوز دوغولدوغو و ئوز یاشادیغی یئرین توره نیشیدر و ها بئله ئوز دوغما یوردونون اوغلی و یا قیزیدر .
هر یئرین و ائلین شاعری هر کیم اولورسادا اولسون آنجاق گرک بیلمک کی اونون باخیشی و دوشونجه سی باشقا کیمسه لردن و معمولی آداملاردان اوستوندر .
چونکی باشقا و معمولی کیمسه لر , هر حادثه و اوز وئریشلر ئونونده متاثر اولورسالاردا آنجاق ئوزلریندن ائله بیر دگرلی ایش و عکس العمل گوسترمز لر حله گوسترسه لرده , ائله موثر اولماز , حالبو کی شاعر هر بیر یاخشی – پیسین اوزرینده ئوزونده شوکه سالار و عکس العمل گوسترر .
بئلئیکی او دوری بیر گوزگی کیمی هر تاثیر و حادثه نی ئوزونده دیری ائدر و جانلاندیرار مثلا :
آغی – آق , قره نی – قره , سئوگینی- سئوگی , آجیغی – آجیق گوسترر , معمولی کیمسه لری گوگلرده مینلرجه اولدوزلارا , و یوزلرجه چایلارا- اوخشاتساق , شاعری و هنرمندی پارلاق گونشه , و دالغالی ده نیزلره اوخشاتماق گرکدر کی آیدین دوشونحه سیله , اورگه سینن شعرلری ایله بوتون , دویغولارا و دوشونجه لره ایشیق یایار و حرکت وئرر .
شاعر , گوزگی اولدوغو حالدا , وظیفه سی تکجه حادثه لری همان شکلیده قوری قوری و یا ئولی گوسترمک دگل , بلکه او حادثه لری آلماق و آراشدیرماق , و ذاتین یازماق و ها بئله اونلارین اوزرینده نه ائتمک یولون گوسترمکده در .
طبیعتده و جامعه لرده , هر شئی دائما حرکتده , دگیشمکده , و ایره لی سورمک ده اولدوغو کیمی , و ها بئله آتا ئوز یئرین ئوز اوغلونا وئردیگی کیمی – اسگی و کهنه شعرده ئوز یئرین یئنی شعره و یئنی مضمونا و بالاخره یئنی هنرلره وئرمه لیدر, بونا گوره شاعر گرک اونوتماسین کی نه زاماندا و نه یئرده یاشاماقدادر , وبو دگیشمه لرده نه کیمی وظیفه لر ییه سی اولمالیدر .
بیلدیگیمیز کیمی شعر , بیر نوع علم و بیلیک اولدوغو اوچون , شاعره ده بیر عالم و بیلگیندر , و گرک دئمک کی شاعر , عالم اولماسا , شعرده علم اولابیلمز .
چونکی شهری یارادان شاعردر , هر حالدا یئنه ده باخالیم کی شاعر کیمدرو کیم اولمالیدر .
لغت باخیمیندان شاعر , او کیمسیه دییرلرکی شعور صاحبیدر , حساسدر و گوزگی کیمیدر , وورغوندر و دولوب داشاندر , او هر حادثه و اوز وئریشلر ئونونده – متاثیر اولور و گیزیلده یر , حتی عاشق اولاندا , آیریلیق چکنده , هابئله غمه باتاندا , و سئویننده ئوزونده عکس العمل گوستریر , گوزه ل گوزه ل کلمه لر قافیه لر , وزن و معنالار ایله آغیر – آغیر اورک دردلرین , و یانغین یانغین گوز یاشلارین , درین درین , ایچ دوشونجه لرین , هابئله آرزولارین ئوز یاراتدیغی شعرلرین واسطه لری ایله جانلاندیریر , و شاعر هر شئیی و موضوعنی یئنیدن گوستریر و یئنیدن تانیش ائدیر .
او , ئوز شعر و تعریفیله هر گون گوز ئونونده اولان آقاجلاری , یاشیل یاشیل یاپراقلاری , دوری دوری سولاری , بوتاغلار اوسته ئوتن ساری بلبللری یئنیدن یارادیر و یئنیدن گوستریر.
شاعر دوشونجه لری ایتیلدیر , عاطفه لری اویالدیر و پارلادیر , عشقی گوزه للن دیریر , و دوستلوغو و محبتی دوغرولدور و بئله لیکله هر بیر شئیه و موضوعا باشقا بیر حالت و آیری بیر کیفیت باغشلایر .
بورادا لازم اولدوغو اوچون , باجاریغین و هنرین جوربه جورروللاردا و شکیللرده اولدوغون آنلاماق اوچون بیر نئچه سوز رسام و نقاش ایله شاعر خصوصوندا دانیشماق گرکیر.
بئله بیر اوستونلوگه و تکاملا یئتیشمک اوچون شرطلر لازمدر. اونلاردان بیریسی شعرین استقلالیدر. وئوزی ئوزونه دایانماسیدر. ولاپ آچیقجاسی بوکی شعر گرک مستقل اولسون, باشقا شعره اوخشاماسین و اوخویانین و ائشیده نین دوشونجه سینه بو (شک) دامماسین کی بو شعری ویا بونا بنزر بیر شعری سانکی ئونجه لرده (قاباقلاردا) ائشیدیبدر؟چونکی شعرین گوزه ل و جلب ائدن شرطلریندن بیریده بودرکی باشقا شعرلره اوخشاماسین و هابئله تکراری و مبتذل اولماسین , یوخسا بوحالدا لطافتی و گوزه ل لیگی اولاماز و حتی سوزدنده معمولی و آشاغی اولار.
بیلدیگیمیزکیمی سوز , اصولا رفع احتیاج اچوندر , مطلبی و نیئتی موقت اولاراق بوندان اونا منتقل ائتمک اوچوندور. وظیفه سی و اونون مدتی اوزمانا کیمیدرکی موضوع و احتیاج رفع اولسون. بونا گوره اونون زمان اعتباری چوخ آز و یاشی چوخ قیسسادر.
بونلاردان باشقا سوزون نه شکلینده تلفظ اولدوغو و ایشلنمه سی برک اجباری دگل , یعنی اگر بیریسی گلدیم یئرینه جلدیم و یا سئوگیلیم یئرینه سئوجیلیم دئسه گوزه ل و دوزگون یوخ , آنجاق چوخدا اجباری دگل چونکی کوچری بیر وسیله در , لاکن بوی وادبیات , مخصوصا شعر , بئله دگل و اولادا بیلمز. چونکی شعر قالمالی و حله ئولمز یاشامالیدر.
بورادا بونو گرک دئمک کی , بو ی کتابلاری و علمی و ادبی کتابلاردا عینا شعر کیمی و اصول ایله و دوزگون یازیلمالیدر و هیچ ده ساییلماز و اونوتولمالی دگل , و اونلارین معنا و موضوعسی هردن شعر دن ده اوستون یوخاریدر , آنجاق شعر ده کلمه لرین , وزنین , قافیه نین , ذوق و هیجان و باشقا قاعده لرین آرتیق و درین رعایتی اولدوقجا لازم و دئدیکجه اجباریدر , چونکی نثرو یازی موضوعلاریندا یئر دار دگل و میدان اولدوقجا گئنیشدر , لاکن ترسینه اولاراق , شعر و غزل و باشقا نظم موضوعلاریندا یئر دار و گئنیشلیک داها آز و حتی یوخدور.
ها بئله یازی ونثر موضوعلاریندا , موزونلوق و موسیقی بیرجه اولسا , نظم و شعر و غزل و رباعیاتدا یوزده یوز اولمالیدر , و یئنه ده نثر و یازیدا سکته و توتار ئوتوب گئدر و تحمل اولار. آنجاق نظم و شعر و غزل ده حرکتی و یریشی پوزار و آخیشی دایاندیرار.
بورادا , بیر کیمسه یه توخونماسا , گرک دئمک کی ایندییه کیمی نظم وشعر کتابلاری میزین چوخو تقلید و تکراری اولدوغو حالدا , قاعده و دستور اوزیله یازیلماییب و اوست اوسته نه عوام دانیشیغی و نه فولکولور کیمی و نه ده خواص دانیشیغلاری کیمی اولوبدر.
مثلا: گلرلر یئرینه گلله , دورارلار یئرینه دوراللا , و ائله میرسن؟ یئرینه ائله میسن ؟ و ها بئله گلیرسن یئرئنه گلیسن , و گلمیرسن یئرئنه گلمیسن ؟ یازیلیبدر کی دستور اوزیله اولمادیغی حالدا سوزون معناسیندا دگیشیر و آیدین اولمور کی بو ( گلمیسن ) کلمه سی ( گلیبسن ) یئرینه در و یا گلمیرسن ؟ یئرینه بونلاردان باشقا .
جمع باغلاماق , قاعده سیز و اصول سوز اولاراق , آغیر و قالین کلمه ایله یونگول کلمه نن جمعی بیر باغلانیر . او جمله دن اوشاقلار یئرینه ( اوشاقلر ) و اوغلانلار یئرینه ( اوغلانلر ) یازیلب و حله بعضا دوزگون یازیلبسادا آنجاق دوشونج وبیلیک اوزیله یازیلمایب بلکه تصادفی و بیله دن یازیلیبدر.
بورادا بیر نئجه ئورنک ( نمونه ) یازیلیرکی قالین کلمه ایله نازیک کلمه نین فرقی بللنسین , آغیر و یا قالین کلمه لرده اونلارین جمعی ( لار ) ایله قورتارار , مثلا:
ایوبلار , داود لار , قارداشلار , یولداشلار , اویونلار , قویونلار , سولار , آقلار , یاشلار , داشلار , اسلاقلار.
و نازیک کلمه لرین جمعی ( لر ) ایله قورتارار , مثلا:
احمدلر , حسن لر , علی لر , گوزه للر , سوزلر , ائللر , چوللر , تئللر, آنجاق بعضی کلمه لر ده واردر کی هم آغیر و هم یونگول جمع باغلانار مثلا :
قره یازیلسا قره لر , قارا یازیلسا قارالار یازیلار , بو قالین و آغیر و ها بئله یونگول و نازیک کلمه لر , حرفلرده ده رعایت اولمالیدرلار , مثلا: ( ک ) حرفی ساکن اولاندا همان ( ک ) ولی حرکت ائدیب آخرده اولاندا ( گ ) یه تبدیل اولار . و یا ( ق ) حرفی ساکن اولاندا همان ( ق ) ولی حرکت ائدنده ( غ ) یه دونر . مثلا:
اورک = اورگی , ایاق = ایاغی , کورک = کورگی , بارماق = بارماغی , اولدوق = اولدوغی ویا اولدوغو , و ها بئله ( ز ) ایله ( یز ) حرفلری سوزون آهنگینه باغلیدرلار . مثلا :
قولسوز – السیز – یولسوز – ائلسیز – دوزسوز – دادسیز – سوزسوز – دانشیقسیز – اوغولسوز – قیزسیز – و باشقالاری .
و اما , نسبت اوجون , لو – لی یازانلارین سلیقه لرینه باغلیدر . آنجاق گئچمیشلرده ( لو ) چوخ ایشلنرمیش , مثلا :
همدانلو – همدانلی , تبریزلو – تبریزلی , کوراوغلو – کوراوغلی , باداملو – باداملی , اولدوغو – اولدوغی , ئولو – ئولی و بیر چوخلی بو کیمی ستیقه لر و قاعده لر شعر و غزلین وزنینه استثنا اولمورسادا آنجاق نثر و یازیدا عذر و بهانه اوچون یئر یوخدر.
بونا گوره , او کیمسه کی شعر دئمک و یا ادبیات یازماق ایسته یر تقلید و تکراردان ئونجه گرک ئوز دیلینن قاعده و دستورون بیلسین و سونرا دوزگون بیر یول ایله بو ملی بنانی و تملی قورماغا باشلاسین .
نه دنسه , یوز ایللر جه تورک دیلینده اولان گئنیشلیک و بو توولوک اوچون ئویله بیر سوز و کتاب یازیلمایب و حله بیر آز چوخ بو اعتقاد اولا کی تورک دیلی بوتوو , و دنیا دیللری آراسیندا پارلاق و قول – بو تاقلی بیر دیلدر .
یئنه ده حله بیر کیمسه ئوزی اوچون بو زحمتی قا ئل اولمایبدر کی دیلینه گتیردیگی اعتقادی , نولورسا بیرجه کرن قافاسیندادا آراشدیرسین و ئوز اینانیشینی دایازلیقدان درینلیگه گئچیرتسن , بو سوز دئمک , عمل گوسترممک و بو ادعا ائتمک و ثابت ائتمه گین سببی نه در ؟
سببی یوزلرجه اولورسادا آنجاق بیر یسیده بودر کی بیزلرده باجاریق و ابتکار یئر ینه همیشه تقلید و تکرار اولوبدر.
گئچمیشدن دئیبلرکی تورک دیلی وسیع , غنی , و محکم بیر دیلدر , بیز لرده همان بو سوزی هر یئرده و هر سوزده دونه دونه دایاز بیر غرور ایله تکرار ائله میشیک , و ئوزگه لرین مینلرجه گوزه ل , گوزه ل کتابلارینین ئونونده بیز دنده یالنیز بو تکرار اولوبدر کی بیزیم دیلیمیز ان بیر ینجی گوزه ل و بوتوو بیر دیلدر .
بو , دوغرو در, بو حقدر کی بیزیم دیلیمیز گئنیش و طبیعی و گوزه لدر , آنجاق بونی یالنیز دیلده و سوزده تکرار ائله مک , فقط اوزدن گئچمه بیر غرور ایله دیله گتیرمک , کافی و یئترلی دگل .
بو , اوزدن گئچمه بیر شیشمکدر و ئوزون سیندیرماماقدر , آید ینجا سی بو کی ئوزگه لرین تحقیری ئونونده و ها بئاه ئوز – ئوزون حقیر و کیچیک دوشونمگین اثر ینده یوموروق دوگونلمک و سارالا سارالا چیغیرماقدر.
باشقا ملتلر , چیغیرمایبلار , بوش یئره هایکوی سالما یبلار , ئوزلرین تعریفه قویمایبلار بلکه دینمز – سویلمز ئوز ایشلرینه باشلایبلار, هر یئرین ئوزونه گوزگوره توخوم اکیبلر و ها بئله یورولمادان ؛ سوز یئرینه عمل گوستریبلر , و تاریخلرده آلچاق – اوجالاردان آشیبلار.
تقلید و تکرار ائلمک , یالنیز دیلیمیزی گئنیش و دولی گوسترمکده و ها بئله ئوزوموزی سیندیرماماقدا قورتارمیر , بلکه بو دگرسیز ایش یاشایشیمیزین باشقا یان – یوره لری نیده آرایا آلماقدادر.
ئوزگه لرین آیاق یئرلرین ئولچمک و سونرا اونلار کیمی آددیم آتماق بیزلری ئوز ئولچو موزدن و ئوز یئر یشیمیزدنده اولدوقجا اوزاق سالیبدر, و هر کیم نه ائدیب و هرنه ایش گوروب و نه جوره یئرییب بیزده عینا او جوره حرکت ائتمیشک , اونلار هر قالبده شعر دئیبلر بیزده او قالبده دئمیشک , عروض دئیبلر عروض دئمیشک و هیچ باخمامیشیق کی بو قالب و بو عروض بیزیم دیلده نجوره چیخار ؟
و دیلیمیزین نجوره خصوصیاتا ییه لی اولدوغون , سس و هیجا قاعده لرین هیچ بیر گوز ائوینه گتیرممیشک , بو البته چالیشان لارین و باجاریغا هوس و سئوگی گوسترنلر یندر , یوخسا مینلر و میلیونلارجا کیمسه لر کوکوندن بئله بیر دگرلی و معنوی ایشلرین نه یه یارادیغین و نه اولدوغون بیلمزلر و بیلمکده ایسته مز لر, یوخسا , اون و یوز ایللر کئچر , دنیالار دگیشر , ادبیات و دوشونجه لر دونه دونه ایرلییه جان آتار .
بویوک یازیچیلار توره نر, فن و باجاریق دنیاسی و ابتکار و گوزه للیک ئولکه سی گونی گوندن یئنیله نر و گئنیشله نر , بو سیرادا , و بو گئنیشلیک و ائره لیلیکلرده نه ائدریک ؟ و نه توره دریک ؟ آیدیندر کی هیچ , بو حرکتلرین , و بو ایره لیلیکلرین ئونونده , بیزلر تکجه بیر تماشاچی و ساکت بیر باخیجی کیمی گوزه دگمز بیر کیمسه لریک , یوخسا بوندان بیر آز یوخاری توتساق , هوروت هوروت تماشاچیلار سیراسیندان ایره لی چکیلسک , بو پیسئسده , بواویوندا ئوزوموزوی ئوزگه اویونجولارین آرخاسیندا تکجه تقلیدچی و گولونج بیرحالدا اونلارین اویونلارین تکرار ائدن گوره بیلریک .
بو , بیر ایشدر کی اوزون ایللر بویوجا اولوبدر . و چوخلاری بونا آتا – بابادان خوی و انس تاپیپ و بوندان ال چکمک اونلار اوچون آتاسینین ارثیندن ال چکمک دن چتیندر , بئلئیکی بو عادته و ترکیبه ال قاتان کیمسه اونلارین باخیشیندا – اخلالچی و پوزغونچودر , بو قوخوموش عادته خوی تاپانلار و بو ایرگنچی جمدیگین آردینجا سوروننلر ,هیچ بیر ابتکار و باجاریق فکرینه دوشمه دن همیشه اونون و بونون آرتیقین چئینه یبلر , و اونون وبونون اویونون تقلید ائدیب لر.
بو ایونچولار , و بوتقلیدچی لر , حتی بو اویونا و بو تقلیده هیچ بیر زمان ملی بیر رنگ , حقوقی بیر جنبه , و نسبی بیر شخصیت وئرمه یبلر , سانکی کوکوندن دنیایا دلقک و تقلیدچی گلیبلر.
بونلاری , حله بونداندا یوخاری توتساق , باجاریق لی و ایش بیلن تانیتساق وحله یازیچی و شاعر و رسام وباشقا ایشلر اوستادی گوستر سک , یئنه ده ائله بیر دگرلی یئر و باش اوجا توتمالی یئر , ها بئله ملی بیر یئر گوزه چارپمیر.
کئچمیشده , و ایندی کی شاعرلر , یازی چیلاریمیزین دیوانلارین و کتابلارین اوخویوز و اونلاری آراشدریریز , بونلارین بوسبوتون قرولوش و یئریشی و ها بئله قابوقی و ایچی ئوزگه لردن تقلید اولونوب و تکرار ائدیلیبدر.
آنجاق بورادا فارسدان , اورادا روسدان و یوخاری باشی عربدن , البته بو دوغرودرکی فارسلاردا و روسلاردا , باشقا ملتلردن تقلید و تکرار ائدیبلر و بو اکتسابی بیر قازانجدان آیری بیر شیئ اولا بیلمز.
آنجاق بونلار ائله بئله , اونلار آلدیقلاری نفع و قازانج اوستونه قازانج قویوب اونو مایه لندیریبلر و ملی بویاغا سالیبلار.
تقلید و تکرار ائدن باجاریقلی ( هنرمند ) مستقل و ئوزه ل بیر شخصیت و اردم ییه سی اولاماز , گوزه ل و سایقیلی ( هنرمند ) آدی یالنیز ئوزوندن ابتکار و هنر گوسترن و توره دیجی بیر کیمسیه یاراشار , دئمک کی تایا اولماق ایله آنا اولماق بیر بیرین دن ایری و باشقا بیر سوزدر.چونکی آنا ئوزی دوغان , و تایا.ئوزگه دوغانینی قورویاندر.
آیدیندر کی انانین دوغدوغو کوکوندن اونوندر , وتایانین بسله دیگی سون باشدا یئنه ده ئوزگه نیندر.
بونلار ائله بئله , باجاریقدا ( هنرده ) بیر بیریندن الهام و شوکه آلماق دوزگون و صادق بیر دوشونج و نیئت ایله اولسا و ها بئله ایچینده اوغرولوق و ال اوزونلوق اولماسا و بو الهام شوکه بهانه اولوب اوزانماسا عیبی و ایرادی آزدر.
اورک یاندیران و قورودوغی بالانی تکاملا یئتیرن امین بیر تایا , هردن حله هئیوه ره و باجاریقسیز بیر آنا داندا اوستون و دگرلی اولا بیلر. آنجاق بوهمیشه اساس اولا بیلمز و طبیعی دگل , چونکی ئوزینه اینانان وباجاریغینا دریندن دایانان بیر هنرمند , هر شیئدن اول ئوزی ابتکار توره در و حله حله تقلید و تکرار ائتمز و حتی ئوزی الهام وهنر منبعی ده اولار.
بوگون , بیزیم گوزه ل تورک دیلیمیز اوچون یارادیجیلیق گونی , و گوزه ل گوزه ل ابکار گونودر , آنجاق بو مرادا چاتماق اوچون گرک بیر چوخلی اوخوماق , دوزمک , و دوشونمک و سونرا تلسمه دن و یورولمادان ابتکارلی یازماق.
بورادا بونو دئمک و آچیقلاماق لازم اولدوغو اوچون گرک بیلمک کی دینمز – سویله مز فارسلارین انشاء سی و یازی اصولی , ها بئله صفت – موصوفلاری , خصوصا شعرلری بوسبتون اسلامدان سونرا و عرب دیلیندن اقتباس و ملهم اولوبدر , اسلامدان ئونجه اولورسادا لاپ آز و حتی بارماق ساییندان آرتیق دگل.
بورادا اسلامدان منظور ئوز – ئوزونه آیدیندر کی تورک – اسلام حاکمیتی و امپراطوردرکی البته بو خصوصدا بحث اولونسا چوخ اوزانار. بونا گوره بو ئوزی مستقل و آیری بیر بحث اولدوغو اوچون اوندان گوزئورتولور. یالنیز چوخ قیسا اولاراق گرک دئمک کی بویوک غزنوی , خارزم , سلجوق , وباشقا تورک امپراطورلاریندان توتوب سونرا گلن آیری تورک شاهلارینا کیمی عجم دیلیندن عادلانه بیر حالدا حمایت و تشویق اولوبدر.
ودوغروسی اسلامندان ئونجه عجملرین هیچ بیر ادبی , نظمی , رومان کتابلاری یوخدر , و حله بیر نئچه جیریق میریق یئر آلتیندان تاپیلان سانسیقریت , آوستا , مزدسنا , یشت آدلی کتابچیقلار وار سادا خرافات و موهومات اوچون یازیلیبدر , وزردوشت دینی شاهلارین و اشرافین بیرینجی مدافعه چیسی اولدوغواوچون باشدان باشا غیر انسانی و یرتیجی و قان سورانلارین الرینده چیرکین و قانلی بیر اسلحه ایمیش , بونلاردان باشقا , بو کتابلاردا اولان لغتلر و سوزلر ( سانسقریت ) دیلی و مجهول بیر دیل اولدوغونا گوره آیدین اولمور و دگل کی هانکی بیر ملتین دیلی ایمیش , تکجه بیر نئچه لغت و سوز عجم دیلینه اوخشارسادا گرک بوایشی زور و گوج ایله متخصصلرین عهده سینه بوراخماق یوخسا بوگونکی عجم اونلاردان عموما بیر کلمه ده باشا دوشمز , چونکی ئوزلرینه چیخدیقلاری بو عاریه دیل اوزون زمانلاردر کی فسیل اولوبدر.
عجم دیلی , ئوز دئیشلرینه گوره اوچ دوره دولانیب مثلا:
باستان دیلی , پهلوی دیلی , دری دیلی , آنجاق بو اوچ دوره نین دیلین متخصصلردن باشقا کیمسه دوشونمز , گورونورکی چوروین و اپرییه ن بیر دیل ایمیش و عجم لر ئوزلری ده بو دیلین ( فساد پذیر ) اولدوغون ایستر – ایستمز قبول ائدیرلر.
بونلار ائله بئله , اسلامدان ئونجه عجم لر وار ایمیشلرده , و حله دیللری و یازیلاری لاپ طبقاتی ایمیش , بئلئیکی شاه طبقه سی یعنی دربار اوچون بیر دیل و رعیت اوچون بیر دیل , وها بئله روحانی ( مغ ) اوچون بیر دیل واریمیش , و بیرده رعیت و کندچی کی اصلینده ( برده ) قول ایدی. بو نئچه طبقه نین دیلینده دانیشماقا حقسیز ایدیلر و بو دیللرده دانیشماق اونلار اوچون بویوک بیر گناه و بیر نوع جیزیق پوزماق و حدیندن تجاوز ائتمک سانیلاردی , بس بئله بیر دوره ده , و بئله بیر قانلی طبقاتی چاغدا ملی هنر و ملی ادبیاتی نه معناسی اولا بیلر؟
ارباب , روحانی ( مغ ) و اونلارین تیکمه سی اولان شاه , قوللاری و برده لری اولان کندچی و رعیته ئوز شئی و ماللاری کیمی , ئوزقویون و حیوانلاری کیمی با خان زماندا , ملی دیل و ملی ادبیات اوچون یئر اولا بیلمز , بودر کی بوگونکی یالاق عجم , او گونون , اوچیرکین و قانلی گونون ملی دیل و ملی ادبیاتیندان دانیشاندا و سارساقلایاندا , ئوزون گولونجه قویور و بوتون د نیانی , و حتی ئوزونوده گولدورور .
اسلامدان بویانا , غنی و دولی عرب ادبیات و دیلینین سفر اسینین نعمتلر یندن قاپیپ قاچان عجم , و بویوک تورک امپراطورلارینین صله و سخاوت باغیشلاریندان قارینین آجلیغدان و اگنین چیپلاقلیغدان قورتاران عجم , اونودوبدر کی دیلی ئوزگه دیلیندن و ادبیاتیندان قاپیلما و ئوزی و نطفه سیده ئوزگه لردن ترکیب و قاتیشمیش بیرنزاددر.
اونلار بیر بیریله ساواشاندا , و بیر بیر لرینی تالانچی و یا حیوان , و قان ایچن خطاب ائدنده , آغیزلاریندان گلنی بیزه نسبت وئریرلر و بیر بیرلرینی بیزه اوخشادیرلار, سانکی بویامان دئمک و سورتوشمک اونلاردا بیر سادیسم مرضیدر.
و اما , اگر تورک و عرب ظالم ویرتیجی و دیل بیلمز ایدیلر ؟ بس فردوسی عرب الفباسی ایله نه اوچون تورک شاهی محمود غزنوییه ( شاه ) نامه سین , یازیب ؟ و اوزون چاقلار بویی , حکیم فرخی سیستانی , عنصری , انوری , قاآنی شیرازی , حافظ شیرازی , وصا ل شیرازی , سعدی شیرازی , کلیم کاشانی , ظهیر فارابی , غضائررازی , سا نئی غزنوی , منوچهری , امیر معزی , ادیب صابر , رشید وطواط , سید حسن غزنوی , خاقانی , قا آنی , عنصری بلخی , عبدالرمان جامی , انوری ابیوری , کمال الدین اسماعیل اصفهانی , ملک الشعرای بهار خرسانی و یوزلرجه و مینلرجه شاعرلر و مداحلار هنرلرین و باجاریغلارین عرب , مخصوصا تورک اوچون نثار , و تقدیم ائدیبلر .
عربلر و تورکلر , اگر ادب و هنر سئون , انسانلیق و گوزه للیک سئون دگل ایدیلر بس نه اوچون بونلاردان دفاع ائدیردیلر ؟ و ادیبلر و شاعرلر بونی بیله بیله نه اوچون گوج ایله اونلارین ( تورکلرین ) بویونا اوخشایب و مداحلیق ائدیرلر ؟
سوبورادا بونی بیلمک و دوشونمک لازم و گرکدرکی هر کیمده و هر میلتده بیر موضوع و ایش اوچون علاقه و مایه اولماسا هیچ بیر گوج و حتی تشویق و حما یت اونا مایه وئرمز و مایه ده گوتورمز , بس گورونورکی بونلارین ئوزلرینده یا لتاقلیق و مداحلیق اوچون ذات و مایه وار ایمیش و واردر , سونرا ممدوحلاریدا اونلارین تمجید لرینه گوره ایستر – ایستمز قاباقلارینا چوره ک وصله آتیب ئوز قول لوقلاریندا یئر وئرمیشدلر .
بو گون بیزیم گوزه تورک دیلیمیزه اکراه ائدن و کوکوندن بیر کلمه تورکی دانیشمایان عجم , و کولگه میزی اوخ ایله وورانلار , او گونلر نه دن قاپوموزداوآیاغیمیزدا مدح دئیب و نه دن بوی بوخونوموزا تعریف یازیرمیشلار ؟
بونلاردان اولان قورخولی و شدید انعطاف , و نئجه اوزلی اولماق وزمانه تابع یاشا ماق , بوتون ملی بیر هویتی , ملی خصوصیاتی بونلاردان آلیب , بودرکی هر بیر موقعیته تابع اولماق و گونون دگرینه چوره ک یئمک اللرینده دائمی اولان بیر مایه در.
و ئوزلری دئمیشکن پامبوق ایله باش کسرلر , یوخسا تورکون قورخوسوندان مدح و ثنا دئمیشدیلرسه , بس حافظ شیرازی نه اوچون حاکمی آل مظفره ثنا دئیب و مداحلیق ائدیبدر ؟
بونلاردان باشقا , بشرین ذاتا مدح و ثنادان خوشی گلر , و بو اگر گناه اولورسادا , یالنیز و فقط ثنا و مدح دییه نین گناهیدر نه مدح و ثنا ائشیدنین , بونلار ایله بئله یوزلرجه کرن , بو یالتاقلار و چاپولوسلار , تورک امپراطورلاری طرفیندن و درگاهیندان قوولوب و ازدیریلمیشدیلار, آنجاق یاشلاری بویی , ایشلمه یب یئمکه و ها بئله دیلنچیلیگه ئوگرندیکلری اوچون سیر تیق سیرتیق و قویروق بوللایا – بوللایا یئنه ده دونوب توکلرین آیاقلارینا دوشنیب یالوارماغا باشلارمیشلار بونداندا چوخ گوزه چارپما لیسی بودر کی , بو سفرا پیشیکلری , و بو مداحلار ئوز ئوزلری ایله بوی ئولچوب و رقابت ائدر میشلر و رقابتده داها ئوزلرین حقارت و رذالت زیغینا بولارمیشلار .
دربارا آرتیق قوللوق ائدیب ئوزون اورایا داها باخین ائتمک فکرینده اولان مداحلارین بیرسی , دربار طرفیندن آرتیق تشویق اولوب و سایغی گورنده باشقا مداح سورولری و یالتاقلاری , حسادت و جیجیک گوسترردیلر و یا درباردان کوسوب سلطانی یامانلارمیشلار و توتولاندان سونرا ندامت گوستریب ایت کیمی آیاقلار ئوپرمیشلر .
بو حسادت و شخصی عقده اوزیله درباردان کوسوب , تورکه یامان یازانلارین شعر لری , بوگون قیام و انقلاب آدی ایله سند کیمی یوزلرحه دفعه چاپ اولوب و آنالیز اولور و ایندی چوخ یاخین گئچمیشده کی نوکرلر یمیز هر بیر شئیی و ایشی ترسینه گوستریب خلقی آلدادیرلار .
گئچمیشده گوزه ل عرب دیلینین و تورک حما یتینین آلتیندا یاشایان و بوگون ایچ و اوروپا فراماسونلارینین قورقوسی ایله جان تاپانلار ئوزلرین بیزیم اوچون بوگون بیر قره ده کی تک دورلدیبلر .
قدرتلی تورک امپراطور دربارلاریندا , تولکی دونوندا یئرلشن وزیرلر , شاعرلر , و قوللوچی باشی اولان عجملر , یوزلرجه خیانتلر و مینلرجه حیله لرائدندن سونرا و دفعه لرله بو , خیانتلر و حیله لرآچیلاندان سونرا یالواریب یاخاراندان سونرا بیر چوخلاری باغیشلانیب و بیر آزلاریدا جزاسینا چاتیبدر.
بویوک تورک امپراطوری قازانخان و اونون اولادینین زمانیندا دفعه لرله خیانتلرو حیله لر ائدنلردن بیرسی , فضل الله همدانی آدلی وزیر ایکی دفعه امپراطور طرفیندن باغیشلانمیشدر و سونرا , تورک وزیر تاج الدین علیشاه اونون یئنه ده ال گوتورمدگی خیانتلرین و حیله لرین تا پیپ و داها گناهلاری ثابت اولاندان سونرا جزاسینا چاتدیریل مشدر .
وزیر , فضل الله همدانی , یوزلرو مینلرجه کندلیلردن و رعیتلردن باج و مالیاتلار آلیب و کرور کرور پول یغیب . یوزلرجه کند و قصبه , مال – داوار ئوزی اوچون توپلامیشدر – بئلئیکی واری و دولتی امپراطور ایله برابر ایمیش , و بونلاری توپلایان وزیرین توطه وخیانت نیئتلری و حیله لری کشف اولموشدر .
بونلاردان باشقا , تورک شاهلاری قاجاریه زمانیندا , میرزا تقی ( باصطلاح امیرکبیر ) آدلی وزیرین , توطه و خیانتی , حتی ناسخ التواریخی یازان شسپهر و بویوک شاعر قاآنی شیرازی طرفیندن کشف و ناصرالدین شاها یئتیریلمیشدر , و شاه ایکی دفعه اونی باغیشلامیشدر .
بویوک شاعر قاآنی شیرازی , ئوز شعرینده یازیر کی میرزا تقی ( باصطلاح امیرکبیر ) حیله و تزوبر ایله ایسترمیش کی سلطانین سلطنت اوزوگون اوغورلاسین و اونو واسیطه سیله چکدیگی نقشه و توطه عملی ائله سین .
و میرزا تقی , بویوک شاعر قاآنی شیرازینی بو کشفی اوچون , آقاج ایله دوگمک ایستیرمیش , ولی شاهزاده علیقلی میرزا ( اعتضاد السلطنه ) قویمامیش ایمیش , و قاآنی شیرازی , ئوز شعرلرینده , میرزا تقی ( باصطلاح امیرکبیر ) ی دیو سیرت و اهریمن خوی یازیب و اشاره ائله یب کی گئچن ایل خیانت و حیله ائتدیگی اوچون گوردوگی ( گوشمالی ) یعنی قولاغی بورولماق دان و تنبه اولدوغوندان اوتانمایب یئنه ده خیانته و حیلیه مشغولدر .
هابئله صدر اعظم میرزا آقاخان نوری , اوچ ایل تمام ناصرالدین شاهی میرزانین دسیسه و شیاطلیغیندان باشا سالیب و شاه بو اوچ ایلده اونون خیانت و حیله لرین تحمل ائدیب و اوزونون سویون توگمه میشدر , بونلار ایله بئله , اوینه ده قیزا ریب اوتانمامیشدر وحله ده پوزغونچولوغا مشغول ایمیش.
بوتون بو حیله و تزویرلری یازانلار و گوسترنلر , موریخ ناسخ التواریخ سپهر , و صدر اعظم میرزا آقاخان نوری و شاعر قاآنی شیرازی همان عجملردر .
قاآنی شیرازی حتی یازدیغی شعرده , تاریخی بیر سند کیمی بوگونه قدر اونی بیزلره یئتیریب کی گرک اونون ایشینه وروحونا رحمت اوخویاق چون کی بونلاری بیر تورک یازسایدی , بو گونکی عجم دییردی کی بونلاری بیزه دشمن یازیبدر , و ایندی بویوک شاعر قاآنی شیرازی یازان شعر بودور .
اشکبوسیرا به یک تیر عذاب از پا فکند راستی کیخسرو ما کار رستم کرد باز
راستگویی خیمه دولت بموئی بسته بود ایزدش با رشته تقدی محکم کرد باز
شاه پنداری سلیمان بود کز انگشت او اهرمن خوئی بحیلت قصد خاتم کرد باز
صدراعظم خلق را چون آصف بن بر خیا آگه از کردار دیو و حالت جم کرد باز
اسم شه را خواند و برآن دیو بد گوهر دمید قصه کوته هرچه کردآن اسم اعظم کرد باز
آنکه درعجب پلنگی قصد چندین شیر کرد خسروش ضایعتر ازکلب معلم کرد باز
کید خصم خانگی راهرچه خسرودرسه سال خواست کردن فاش غف شاه مدغم کرد باز
چون نبودش گوشمال سال اول سودمند چرخش اسباب پریشانی فراهم کرد باز
شاخ عمرش را که می بالید در بوستان ملک آخیر از باد نهیب پادشه خم کرد باز
محمود افشار یزدی ( کفتار ادبی ) آدلی کتابیندا , ناله ائله یرکی ای کاش قاآنی شیرازی , اوگوزه ل طبعی ایله مداحلیق یئرینه , فردوسی کیمی یالان و چرند یازایدی , سانکی فردوسی مداح دگل ایدی , نامه سینی شاه آدینا یوخ بلکه خلق آدینا و افتخار اوچون یازمیش ایدی .
محمود افشارین ناله سی بونا گوره دگل کی نییه قاآنی شیرازی مداحلیق ائدیبدر .
بلکه بونا گوره درکی نییه تورک شاهی ناصرالدین شاها مداحلیق ائدیب ؟
گرک فارس شاهینا مداحلیق ائده یدی , یوخسا محمود افشار اگر مداحلیق ایله کوکوندن مخالیف اولسادیدی , عمرونون سونلاریندا , سکسان یاشیندا اولان دکتر لطفعلی صورتگر ایله مخالف اولاردی کی بوگونکی , ایگیرمینجی یوز ایلده 2500 ایل شاه لیق جشنینده , شاه و مینلرجه ئوزون و ئوزگه نین حضوروندا دیزه چوکوب یاز دیغی اوزون شعرینده مداحلیق و یالتاقلیق ائدیردی .
محمود افشار , قاآنی شیرازینی مذمت ائدیب و حتی ناصر الدین شاهیدا قینایر کی مداحلارا میدان وئریرمیش , اما فارس شاهینا بو ایرادی توتمور چونکی او , ئوزلر ینینکیدر .
و ایندی , بو گناهکارلارین و خیانت و دسیسه چیلرین ئولومی , و فضل الله همدانیلینین و میرزا تقی نین ئوز جزالارینا یئتیشدیکلری , بوگون تورک دشمنلرینین اللرین ده عثمان کونگی اولوب , و ایران توکلرینی سیخماق و تحقیر اوچون هر نه چیرکین ایشلر و آجی آجی یامانلار وارسا یازیب بوراخیرلار.
و ئوزلرین ملک و بیزلری قان ایچن و خائن یازیرلار و یئری دوشنده و عذر اوچون دئییرلرکی , او ( تورکلر ) سیز تورکلر دگلسیز , و یوزلرجه بئله اوتانماز بهانه لر گتیریرلر , و ئوزلرین ووررلار ..... لیگه .
دنیا بیلیرکی او ( تورک ) و بو تورک یوخدور , بونلاربوگون او ( تورکلری ) بهانه ائدیب فقط و فقط بوگونکی تورک اولادینا شکنجه و عذاب وئرمک مرامیندا درلار , و بونلار اوتانمادان , تورک امپراطورو وزیرلری طرفیندن یوزلر و مینلرجه , تورک و اسلام بنالارین و قیمتلی هنر و صنعت اثرلرین , عجم وزیر و قوللوقچولارینا نسبت وئریرلر و هر یئرده مسجدلر , سو انبارلاری , خیریه ایشلری , مدرسه لر , کاروانسرالار , حماملار , چئشمه لر , و بیر چوخلی گوزلردن ایتگین تاریخی بنالارین آدینی گتیرنده و یا آراشدیراندا , تکجه عجم وزیرلریندن و شاعرلریندن آد گتیریرلر.
و حتی یازیرلارکی , بو وزیرلر و شاعر لر , تورک شاهلارینا نصیحت وئوگوت وئریردیلر , تبارک الله ؟
بیر کیمسه یوخدر , سوروشسون کی , بو خیر آداملار نه اوچون نصیحت وئریردیلر ؟ یوخسا پول و مقام اوچون , و تقرب و یالتاق لیق اوچون دگلدرسه , بس نه اوچون ایمیش ؟
و یئنه ده یوخسا ملی روح اوچون ایمیشسه ده , بس نه دن بو نصیحتلری ئوزلری اوچون و یا ملتلری اوچون ائتمیرمیشلر ؟ و نه دن دیلنچی و یالواریجی کیمی ترحم و شفقت دیله یب و ملی حرکت ائتمیرمیشلر ؟
بونلار بو ادعالار , بوگون یالنیز اوروپا دسیسه لری ایله میدان تاپان و نفت گلیریله ئوزون ایتیرن و الله لیق ادعاسی ائدنلرین شئونیستی عربه ده سی و قیشقیریغیدر , یوخسا هیچ بیر انسان اوغلی انسان , بوگون ملی ستم و ملی حقارت اودلارین یئلندیرمز بو , قیزقینلار , و بو هارلامیشلار , سانکی آندا ایچیبلرکی حتی گرک ال آلتی و کیچیک یاشاسینلار , یوخسا اللرینه قدرت و گوج دوشسه استقلالسیز و دیلی غیر قانونی اولان ائللرین دیللرین کسیب و دوداقلارینا داغ باسارلار .
و اما اسلامدان ئونجه اوسطوره و افسانه اولان خرابه و ویرانه لرین آدلارین گتیرنده هیچ بیر وزیردن , شاعردن , معماردان آد گتیرمزلر و بانی گوسترمزلر , تکجه عجم شاهلاریندان , داریوشدان , آد گتیررلر , چونکی اونلار باصطلاح فارس ایمیشلر , و استدلاللاری بودر کی شاه اولان یئرده وزیر , معمار , شاعر کیمدر و نه چیدر ؟
اسلامدان سونرا , تورک امپراطورلاری , وزیرلری , خطاطلاری , معمارلاری , و عالملری یاپان و قوران گوزه ل گوزه ل اثرلر و بنالاردان تورک آد گتیرمزلر فقط چاره سیز اولاندا فلان تاریخدن و فلان عجم معماریندان آد گتیررلر .
اونلاری بانی گوستررلر , و حتی چوخ تاریخی بنالارین تورک زمانینا و تورک آدینا اولان کتیبه لرین قوپاردیب ئوز آدلارینا یازالار .
هندوستاندا , دورت یور ایل تورک و مغول امپراطورلاری اکبر شاه , و شاه جهان نین تاج محلیندن یازاندا و انون عظیم و گوزه ل بنا اولدوغوندان بحث ائدنده و یا آدین گتیرنده , حسادت و جیجیکدن قیزیب شاه جهان نین آدین آتیب فقط اونون معمارلاریندان بیرین یازارلار , چونکی بو اصفهانلی معمار احتمالا عجم یمیش , بونی حتی اونودارلارکی اصفهان نسلا و اصلا خالص عجم دگل , چونکی اورانین ایلک آدلی ( یهودیه) ایمیش . (در مکتب استاد)
اسلامدان بویانا بوتون تاریخده عجمدن بیر امپراطور اولمادیغی حالدا بو گون بونلار , نه وارسا ئوزلرینه چیخارلار و هر نه پیس و چیرکین وارسا بیزیم و هر نه یاخشی و گوزه ل وارسا بونلاریندر .
چونکی بو گون قدرت و ایش اوسته کی مطلق اولان حاکم , بونلارین نزادیندادرو بونلارین هویتین قورویور .
بونلار ایله بئله , بو حیله و دسیسه لر , یالنیز ایران بازاریندا , بوگونکی بازاردا اورتایا و بساطا قوئولا بیلر. یوخسا دنیا بیلرکی بوتون بو یالانلار و حوققالار , ترسینه و عکسینه در و حله گرک دریندن گورمک و بیلمک کی آیا اصلین ده و کوکو نده نطفه ( ﮋن ) باخیمیندان بو گون سالم و ال دگمه میش عجم واردر یا یوخ .
تاریخلر ان – بویوندا , اللردن اللره گئچن , و یوزلرجه امپراطور و باشقا ائللر طرفیندن ائوله نیب و ازدواج اولونان , و عموما و مطلق اشاغیندا و اللر آلتیندا یاشایان عجملر دن نه قالابیلر؟
بورادا , اوچ ایل سلطنت ائدن یونانلی اسکندردن توتوب و اسلامدان سونرا معنوی نفوذ صاحبی عرب امپراطوری , و بویوک تورک غزنوی , خارزم , سلجوق و سونرا دنیالیق اولان چنگیزخان , قازان خان , امیرتئیمور , ائلخانلار , آق قویونلو لار , قره قویونلولار , صفویلر , قاجاریه و یوزلرجه تورک و مغول امپراطورلاری و شاهلارینا کیمی , آرالیغدا اللردن اللره گئچن عجمدن , ( ﻧﮋاد ) آدینا نه قالابیلر ؟
تورک و مغول امپراطورو شاهلارینین توپراقلاری و ملتلری بو گونون ئولچوسی و مقیاسی ایله اله گلمز , چونکی پئکئندن ( خانبالیغ ) دان توتوب , موسقووا یا کیمی اوزانان مغول و تورک امپراطورلاری و ملتلرینین عظمتی و بویوکلوگی , او گونون حرکت و یئریشی ایله حساب اولونسا , بوگون بوتون دنیا حله او بویوک و عظمتده اولابیلمز , چونکی خانبا لیغدان موسقووایا کیمی , او گونلر , آیلارجا و شاید ایللرجه یول ایدی , و حله کیمسه بو یولی عموما و همیشه ساغلام گئده بیلمز دی . و یوللاردا یوزلرجه مرضه و قورقولارا اولاشاردی , لاکن بو گون آیلار و ایللر یولی , گونلر و ساعتلر یولی اولوبدر . و یوزلرجه ایران ئولچوسونده مملکتلر و ئولکه لر تورک امپراطورلارینین اوفاجیق و کیچیک بیر قسمتی اولا بیلردی .
بودر کی ایندی , گرک سوروشماق کی بو , اوزون زامانلاردا و اوجسوز – بوجاقسیز ئولکه لرده جور به جور ملتلر و ائللر آراسیندا , گوزدن ایتمیش و حسابا گلمز عجم , دوغروسو کیمدر؟ یوخسا ئوزقویروغوموزدر کی ئوزگه بیر قوراشدرما دیلده دانیشدیقی اوچون , ئوزون بیر ملت گوستریر؟
نه اولورسادا اولسون , آنجاق دوغروسی بودر کی , بورادا ( عجم ) آدیندا نطفه ( ﮋن ) باخیمندان ﻧﮋاد اولا بیلمز .
فقط عجم آدیندا بیر دیل واردر کی اونودا دریندن و دقت ایله باخیلسا , تورک امپراطورلاری , ( مخصوصا سلطان سنجر سلجوغی) اونون – بونون لغتلریندن و سوزلریندن یغیب و قوراشدریب و یازی کتابی و ارتباطی دیل حالینا گتیریبلر. و ایندی اوروپالیلار تورک – اسلام امپراطورلاریندان , اوروپانی و بالقانی(بابکان) فتح ائتدیکلرینه گوره آجی انتقام اوچون عجملره کوروش قبری و جمشید تختی تاپماغا و دوزلتمگه و هابئله هویت یازماغا باشلایبلار.
و ایندی , بورادا و بو خصوصدا چوخ آز و قیسساجا یازیلدیغی اوچون لازمدر کی گله جکده شرفلی تورک یازیچیلار و آراشدیرانلار , بویوک کتابلار یازسینلار.
و اما , روسلار , اون سگیزنجی ایله کیمی حله ئویله بیر ادبیات و شعر ییه سی دگل .
تکجه فرانسانین بویوک انقلابیندان سونرا , اوندان الهام آلاراق ادبیاتا باشلامیشلار و چوخوسودا تقلید و تکرار اولوب , و او جوره کی عجملر عموما عربلر دن و سونرا لاراوروپالیلاردان تقلید ائدیبلر , و ایندی بورادا هامیدان آرتیق گوزه چارپان و حسرت توره دن بودرکی ئوزگه لردن تقلید و اقتباس ائدن باصطلاح بیر ملت ( عجم ) ین , شعر و ادبیاتیندان اقتباس و تقلید اولاندا و یوزلرجه دفعه الدن – اله گئچن یازیلاردان تقلید و تکرار اولاندا داها ادبدن و باجاریغدان نه قالار و نه کیفیت ییه سی اولابیلر ؟
بونلاردان باشقا , عیب و ایرادلار بودرکی بیزلر , ایللر , اون ایللر و حتی یوز ایللر بویی هر جوره بوغونتی و هر جوره ظلم و اعتناسیزلیغین اوزرینده , دینمز- سویلمز ساکت دوراریق .
هر جوره توهینه , شاللاغا , قاپازا دوزه ریک , بیر کیمسه دن سس – سمیر چیخماز و یا ادبیات خصوصوندا هامیمیز هوروت هوروت باخاریق , ئوز دیلیمیزده بیر سوز , بیر کتاب یازماریق .
آنجاق ائلکی بیری بیر قیام ائله دی و یا بیر کتاب یازدی , باجالاردان چیخاریق و یازی ماشینلاری تئز تئز دوشر ایشه و او قدر چکمز کی مثلا حیدر بابادان تقلید و تکرار اولان کتابلارین سایی سایدان چیخار و سونرا گئت گئده اونا بارماقدا اولونار .
آنجاق بیر کیمیه بو سئوالی بو آقالاردان ائتمز کی بو کتاب , یازیلمامیش و چاپ اولمامیشدان ئونجه , و ابتکار و هنر گوستریلمه میشدن اول , سیز هنرمند آقالار هارادا ایدیز ؟ و نه ائدیردیز ؟
بودرکی , تقلید و تکرار بیزلری باجاریق و هنر سیرالاریندان قییراغا توللایب , و سفرا آچان یوخ بلکه قاب دیبی یالایان و سفرا آرتیقلارین یغان بئجردیبدر .
بونلاردان سوای , بیزلرده چالیشماق و سونرا دوزگون یول گوسترمک , ملی اورک یاندیرماق , هابئله قارداشلیق یئرینه , بیر بیرینه دیل یاراسی وورماق , بارماق ائلمک و غرض ایله عیب چیخارتماق و هابئله باشلانان بنانی و تملی آباد ائتمک یئرینه , ایده ئولوﮋی و مذهب و سلیقه تعصبی ایله خرابه قویماق خصلتی واردر .
بونا گوره دئمک اولار و گرکده دئمک کی بیزلرده تشویق و یول گوسترمک یئرینه تحقیر و توبیخ ائتمک استعدادی واردر .
حیدربابا و باشقا بیر کتاب یازیلمامیشدان اول , بیر کیمسه نین قافاسیندان گئچمز کی اودا بیر حسن بابا و یا حسین بابا یازمیش اولسون , آنجاق حیدربابا چیخاندا ن سونرا و یوللار صاف و هوا آچیلاندان سونرا , اونلار و یوزلرجه هوس آتین چاپدریرماق ایسته ین و تحرک اولان تقلیدچی و تکرارچی ( هنرمند ) لر عشقه گلر , سینه سین آریدار , قلم اله آلار , حیدربابانی و یا باشقا بیر اثری قویار قاباغینا و باشلار.
اوندان دانا دانا اوغورلاماغا , آنجاق کیشی اوغلی زحمت چکر , یئرلری , آدلاری و قافیه لری دگیشر , و یا همت گوسترر حیدربابا فلسفه درسی و گئنیشلیک وئررکی ( دانیش قارداشیم , دانیش قوچ کوراوغلوندان و فلان قهرمانیندان دانیش ) .
آنجاق بو کیمیلر ئوزی – ئوزوندن سوروشماز کی بس سن نییه دانیشمیرسان ؟
بس سن نییه لال اولوبسان؟ او هر نه دانیشیب ئوزونه دانیشیب , سن نه دانیشیب سان , سن نه یازیبسان ؟
البته تشویق باشقادر , امر و نهی باشقا , چالیشماق و باجاریق ایسته ین کیشی و آیری سین ایره لی ایته لیین بیر هوسکار , نه اوچون ئوزی ایره لی یوگورمور ؟ و نه دن باشقاسین قالخان توتور ؟
و اما اقتباس و الهام , دوغرودر کی انسانلار بیر بیرلریندن ئوگرنیبلر و الهام آلیب لار , آنجاق بونلار ایله بئله – بو الهام آلماق گرکدرکی ایره لی جهتده اولسون .
ایره لی سورسون , یعنی تپیک وورماسین , بیر حالدا قالماسین بلکه هر بیر هنرمنداونا تازالیق و اوستونلوک وئرسین , دئمک کی چیگی پیشمیش و یاریمچیلیغی بوتوو ائتسین , بو , البته یالنیز ادبیات و شعر اوچون یوخ بلکه قانون , ایده ئولوﮋی , یول , مرام اوچونده بئله در .
و بو عادت گرک اورتادان قالدیریلسین کی همیشه ئوزگه لرین قانونلارین , مراملارین , یوللارین , ایده ئولوﮋولارین تقلید و تکرار ائله میشیک و هیچ اینانمامیشیق کی بیزلرده بونلارکیمی نولورسا بیرجه کرن , ئوزوموز اوچون یئنی بیر قانون , یئنی بیر یول و ایده ئولوﮋی قازانا بیلک .
بوگون , بونی بیلملییک کی هر بیر قانونی , مرامی , سبکی , یولی بالاخره بیر ملت و یا بیر کیمسه تاپیپ و یا یازیب بس بو حالدا و بونا گوره نه اوچون بیزلرده او ملت و او کیمسه اولمویاق و نولورسا بیرجه کرنده بیزلر بو خصوصدا سفرا آچاق و بیر ابتکار گوسترک .
بو شیوه یه , و بو یولا یئتیشمک اوچون , هر شئیدن اول , ئوز – ئوزوموزه و ملتی میزه اویغون و بوگونکی دنیانین سون یئریشلرینه اویغون , آنجاق یواش یواش ابتکار و باجاریق گوسترملییک و دوغروسی و سون سوز بو کی تایا اولونجا دوغما انا اولمالی و باتلاق اولونجا ده نیز اولمالییق .
دوزولموش سوزلر – سوزولموش سوزلر
شعر و غزل اودرکی وزنی , قافیه سی , جذبه سی , ویئنی مضمونی اولسون , مصرعلر بیر بیرینین مکملی , و بوتون بیتلر ایلکدن – سوناکیمی بیربیرینه زنجیر کیمی باغلی و بیربیرینین تائیدینده و تعقیبینده گلسین , یعنی بیر مضمون و بیر موضوع اوستونده ایز توتسون , هدف و منظور مصرعلر و بیتلر ایچینده ایتمه سین , مثلا :بیر مصرع و بیر بیت داغدان , وبیر مصرع و بیت باغدان باش چیخارتماسین , و هابئله بیربیریندن آواره و دیدرگین دوشمه سین.
چوخلی شعرلر و غزللر واردرکی , اونلارین مصرع و بیتلرینده هیچ بیر لفظ و معنی بیرلیگی , انسجامی و اویغونلوغی اولمادیغی اوچون , اونلاری اوخویانلار و ائشیدنلر بیر موضوع و معنی دوشونمه دن , ئوزلریده آواره و دیدرگین دوشرلر.
واما , هر بیر گوزه ل و مهیج و معنالی شعری و غزلی اوخویان و ائشیدن کیمسه نینده گرک شعر و غزل اوخوماقدا استعدادی و باجاریغی اولسون , و حتی شعری و غزلی گوزه ل و دوزگون اوخوماق , ئوزوده بیر شاعرلیک کیمیدرکی شاعرین معنوی و هنری شخصیتین حقا یئرینه یئتیرر.
چوخلی کیمسه لر واردرکی , گوزه ل و دوزگون بیر شعر و غزل کتابین آلیب , ظاهرا باخیب ولی سئومه یبدر. وسونرااونی جیریب و آتیب , آنجاق همان کتابی بیر گون بیرینین الینده گوروب ویا اونون آغیزیندان دوزگون و گوزه ل ائشیدیب , و سونرا , ئوز – ئوزونه دئیب کی بس بونی نییه اوخومامیشدیم؟ حالبوکی اوخوموشدر . لاکن دوغری و دوزگون و اصولی اوخومامیشدر , بس بوراسیدر کی شعری و غزلی قوشان فقط شاعیر دگل , بلکه اوخویانی و ائشیدنیده شاعیر کیمی اولمالیدر.
بعضیلری , شعری و غزلی یالنیز اینجه صنعت بیلیرلر . و اونی بیر معمارلیق , نجارلیق , دمیرچیلیک و باشقالاری کیمی دوشونورلر , بیر حالدا کی بونلار ئوگره نیلن , و اکتسابی و حتی تعلیماتی بیر ایشلردر , مثلا: یوزنفر شوفرلیک امتحانی وئرندن شاید اون نفری قبول اولماسین . حالبوکی دوقسانی حتما قبول اولوب تصدیق آلاجاقدر , لاکن شعر و غزل , فقط اکتسابی , و تعلیمی دگل. بلکه ذاتی , موهبتی ,و روحی علاقه و سون باشدا ذاتی بیر طبع در , کی یوز نفر شاعردن شاید اون نفری قبول اولسون , بودرکی زوراکی دئیلن شعر و غزل , یالنیز صنعت کیمی اولار و آدینا دوزولموش سوزلر یاراشار. نه سوزولموش سوزلر ایندییه کیمی قوشولان شعر و غرللریمیز , یالنیز دوزولموش سوزلرایله اولدوقلارینا گوره فقط بیر شعر و غزلدرلر , و حتی صنعتی باخیمدان هیچ بیر عیب و ایرادلاری گوزه چارپ میر , و شعر و غزل اولدوقلارینا هیچ سوز یوخدر , بلی , شعر و غزلدرلر.
شاید ایندیه کیمی اوخویوب و ائشیدیبسیز کی فلانی سیزه بیر شعر و یا بیر غزل اوخودی , وسیز اوندا هیچ بیر عیب و ایراد گورمه دیز , لاکن بوشعر و غزل سیزده هیچ بیر هیجان , و هیچج بیر لذت , ذوق , دوشونج , تحرک , درینلیک , و دویغو توره تمه دی , دوغرودر , بو همان دوزولموش سوزلردر , نه سوزولموش سوزلر.
آدام واردر کی شاعر اولمادیغی حالدا ادب و شعر ذوقی وار , و اونون یانیندا هر کیم شعر اوخوسا , بئله سئویندیرر و بئله تشویق ائدر. و عیبین و حسنین دییر کی شعر اوخویان ویا شعر قوشان , شعرین ئوزوندن آرتیق . اونون تشویقیندن سئوینر و ذوقه گلر. و بو ئوزی بیر نوع شاعیرلیک حالیدر و شعر دئمه دن . ئوزی روحا" شاعردر , آنجاق شاعرده واردرکی روحی شاعردگل فقط قوشدوغی شعر بیر نوع صنعتدر. واوستونده گوج ووروب و بالاخره بیر (شعر) قوشوب کی هامیدان آرتیق ئوزونه لذت وئرر.
بس شعر , یالنیز صنعت دگل. وتکجه بیر اطلاعات دگل , مثلا: باکیدا چیخان اینجه صنعت بیر اینجه صنعتدر. چونکی اورادا , ذوق و شوق اوچون محیط فقط بیر صنعت حدینده در , شاعر , ئوز شعرینی امتحان ائتمک ایسته سه , گرک ادبی ذوقی و شوقی اولان آدامااوخو سون , نه شعر سئومز و ذوقی اولماز آداما. چونکی بو هر ایکیسی نین شاعر توچون روحی تاثیرلری وارکی بیری شعر توره در, بیریسی سویوقلوق.
صنعتی شعر دییه نلری چوخی , تقلید و تکرار ائدنلردر , مثلا باکی ادبیات و شعریندن مستقیما" تقلید ائدن سولچولار و فارس شعریندن تقلید و اقتباس ائدنلرین قوشدوقلاری , ذاتی و موهبتی اولماقدان آرتیق بیر صنعت و بیر ایشدر.
گله جک مستقل ادبیات و شعریمیز اوچون , بو ایکی حالت (تقلید و تکرار) گرک اورتادان قالدیسریلسین , چونکی ذاتی و طبیعی استعداد و باجاریغیمیزا لطمه وورار.
تقلید و تکرار محتاج اولمایان گوزه ل دیلیمیز , شعر و غزله و ادبیاتا باجاریغلی و مستعد بیر دیلدر , آنجاق شعری و غزلی و ادبیاتی گرک بئله باشلاماق و بئله بنا قویماق کی ئوزگه لردن تقلیده , وئوزگه لغت و سوزلره احتیاج و گرک داها آز اولسون , ویا اصلا اولماسین , ئوزگه لغتلر و مصالحلری ایله شعر و غزل دییه نلریمیز. بئله اینانیبلارکی اولا":ئوزگه لغتلر و اصطلاحلار اولماسا , تورک شعری و غزلی یئتیرمز و بوش قالار , و سونرا ئوزگه لغتلر و سوزلر , مانوس و تانینمیش اولدوغو اوچون , مزاجا خوش گلیر و چوخدا زحمت ایسته میر .
دوزگون و دوغرو شاعر لریمیز گرک بونو بیلسینلرکی , خالص و تئیخا تورک لغتی و سوزی ایشلتمک اوچون , اولا" : گرک بیر ابتکار و هنر اولسون , ایکنجیسی بوکی تحول یاراتماق اوچون درین بیر تعهد و ایمان بسلنسین.
هیچ بیر سوز و لغت اولدن مانوس و تانینمیش دگل ایمیشلر. لاکن هر بیر لغت و سوز , ئوز گوزه ل و دوزگون یئرینده گتیریلسه و یان – ئوره سیند ه اولان سوزلر و لغتلر اونا – انسیت و معنا وئرمکده یاردیمجی اولسالار , یواش – یواش مانوس اولار و یئر سالار , بو حالدا حتی سویوق و چیرکین تانینمیش سوزلر و لغتلرده گئتدیکجه گوزه ل گورونر و درین سئویلرلر.
بس بوگون گرک اولا" : ئوز آنا لغت و مصالحلریمیزدن اراده و تعهد ایله و ها بئله هنر و ابتکار ایله سوز یازیب و شعر قوشاق , آنجاق شعره و غزله و ادبیاتا باشلامادان اول نه دئمک و نه ایشلتمک موضوع و مصالحین دوشونوب بیر یئره توپلایاندان سونرا , اول سوزلری – سوزک و سونرا دورک و ایشه باشلایاق , یالنیز بو و بیر پارا بو کیمی اردم لر و لیاقتلر در کی بیزی ادیبلیک و شاعرلیک شهرینه یولچو (مسافر) ائده بیلر.
بوگون مندن سوروشولسا کی ایندی کی حالدا آیا بیزیم دوغری و اصولی شعر و غزل و استاد بیر شاعریمیز وار یا یوخ؟
دییرم یوخ , چونکی ایندییه کیمی قوشولان شعر و غزللریمیز یالنیز شعر و غزللر کولگه سی اولابیلرلر , و شاعرلریمیزده فقط بیر صنعتکار.
دوغری گوزه ل ودرین شعر و غزل دئمک اوچون گرک ئوگر ه نن , گرک مومن , گرک عاشق , و گرک دولوب داشان , و گرک دوغروسی هنرمند اولماق , و بونلارین باشیندا , ساده , متواضع , و هیچ نه دن اومماز, و ریاسیز.
گله جک شعر و غزللریمیزده , گرک لفظ و گرک معنی گوزه ل و درین و دوزگون اولسون لفظ شعرین قابی و معنی اونون ایچینده اولاندر. گوزه ل محتوا اوچون گوزه ل قاب لازمدر.
بورادا , شعر و غزلین قوشولماسی اوچون بیر نئچه سوز لازمدر کی آشاغیدا اشاره اولونور:
1- شعر و غزل قوشماق اوچون , درین بیر ذوق , آیدین بیر دویغو , دوزگون بیر بیلیک , آلچاق بیر گونول , آچیق بیر دیل , بللی موضوع.
2- شعر و غزل قوشمادان اول , بیر چوخلو اوخوماق , اصول و قاعده بیلمک.
3- گرک هوس , ذوق , علاقه , و مجال اولان زمان شعر و غزل دئمک و یازماق , و تلسمه مک , یعنی زوراکی و گوج ایله دئمه مک , چونکی هنردن قاباق بیر صنعت اولار و صنعت حله هنر دگل.
4- تورکجه لغتلر و سوزلر گوزه آلماق , شعر و غزلین مصالحلرین و ترکیلرین اونلار ائله بنا قویماق.
5- بو گونی نظره آلیپ, ادبیات و شعریمیزده بیر رنسانس , یئنی لیک , خالص لیک , ساغلاملیق , تحرک توره تمک.
6- هرجوره تقلید و تکراردان , اقتباسدان , حتی الهام آدینا بهانه ائتمکدن ایراق و اوزاق اولماق, وئوزه ل ومستقل بیر هنر توره تمک .
7- تنقید و دانلاغی آلقیشلاماق و گونول ایله ائشیتمک , عیب و ایراد دان قورخماماق , حتی تنقید ائدندن کوسمه مک و تشکر ده ائتمک , چونکی شعر و غزل اصلاح اولاندان سونرا , بو شعر , تنقید ائده نین آدینا اولمویاجاق بلکه قوشانین و یازانین اولاجاقدر. و سون باشدا بیر ملتین ادبیات وارلیغین آرتیراجاقدر.
8- شعر و غزل , گرک ئوزی – ئوز معناسین یئتیرسین , توضیحی و آچیقلاماسی ئوزونده اول سون , مترجمه و توضیح وره نه احتیاجی اولماسین , قوقورما کیمی ئوزی – ئوزون باسسین بازاردان یاغ آلماغا گرک و احتیاج اولماسین.
9- لفظ گوزه ل, موسیقیلی , و زنجیر کیمی , و معنا درین , مهیج , دادلی , سینر , دوشونجه سالان , یئنی , هدفلی و نتیجه لی.
بوتون اوسته یازیلان موضوعلارین گوزه لیگی و بوتوولوگی , اوزمان اله گلرکی همان لفظ و معنا بیر بیریله اویغون , هماهنگ اولموش اولسون , چونکی لفظ شعر وغزلین قابی و بدنی کیمی , و معنا اونون ایچی و روحی کیمیدر , کی هر بیریسی نین ناقص یئتمز اولدوغو . اوبیریسینین اسگیک و معیوب اولدوغونا سبب اولار , نئجه کی موسیقی و اوخوماق بیربیریله هم آهنگ و اویغون اولماسا چالانین و اوخویانین بیرین داغا چکر , بیرین باغا. و ائشیدنی بئزدیرر. و ئوزگه لرین موسیقیسینه و اوخوماغینا دالدالاندیرار.
تاسف ایله ایندییه کیمی اوخویوب چالماغیمیز لفظیمیز , و معنامیز بیر بیرینه آیغیری و خلاف حرکت ائدریبدر.
هر ملتین بللی زمانلاردا حقوقا. ادبیاتا , هنره , ویئنی بیر نظاما گوره رنساسی , یئنی حرکتی و تحولی اولدوغو کیمی , بوگون بیزیمده ئوزوموزه گوره بیر ادبیات و هنر رنسانسیمیز اولسون , بو اولماز . مگر بوکی شاگرد اولماغا . ئوگرنمگه , ملی وجدانا بویون اگیب جاندان چالیشاق , و هر جوره ئوگونمکدن و ئوزبگن اولماقدان اوزاقلاشاق .
و اما , بیزیم شعر و غزلیمیز , هیجائی اولمالیدر. البته گوچلی و قوی بیر شاعر , شعر و غزل دییه نده , هیجا و سیلاب اوچون محتاج اولماز . چونکی اونون ذهنی و باجاریغی , ئوز ئوزونه بیر قالب و ئولچودر. لاکن هیجا و سیلاب . شعر و غزل و شاعر اوچون لازمدر خصوصا کی بیزیم دیلیمیز اصولی بیر دیل اولدوغو اوچون هیجائی بیر دیلدر .
باشقا دیللرین خلافینا , بیزیم دیلده , شعرین و غزلین وزنی او دگل کی کلمه لری آغیزدا اوزالدیب و قیسالتماق ایله وزن اله گلسین , بلکه کلمه لر . ئوز طبیعی , و نرمال هاوا و سسلرین وئرمه لیدرلر , ها بئله قافیه فقط او دگل کی مثلا : (ن) هر نه اولورسا (ن) اولسون بلکه گرک بو . مثلا : (ن, م,ک,ف,چ) و باشقا لاری هاوا و سس باخیمینداندا اویغون و هماهنگ اولسونلار . مثلا :
اونلار . سونلار . دونلار . و یا قانلار . جانلار . خانلار, و یا اولماسا . سولما . یولما ,
اما اگر (اونلار) قانلارایله و (اولما) آلما ایله قافیه باغلانسا هاوا و هماهنگ باخیمندان گوزه ل و دوزگون دگل .
بوتون جور به جور شعرلرین ایچینده , غزل هامیدان گوزه ل و هامیدان شیرین , آنجاق هامیدان آرتیق چتین و دقت ائتمه لیدر , باشقا شعرلرین خلافینا اولاراق غزلده قافیه گرک کاملا هماهنگ و موسیقیلی و اویغون اولسون , البته بو او دئمک دگل باشقا شعر لر اونودولمالیدرلار . فقط بونا گوره کی غزلده قافیه هر جوره نظم و شعرلردن چوخدر.
بعضی شاعرلر , قافیه ده فقط سون کلمه نی معتبر بیلیب , سسینه و هاواسینا دقت ائتمه دن , اونی یازیرلار , مثلا : بیر قافیه نین سونی (ق) حرفی ایله گلیر , همان (ق) ایشله دیرلر . مثلا: یخیلدیق , باخدیق , آیق , دوردوق , آلدیق , بو دوغرودرکی هاموسونون سونو (ق) حرفی ایله قورتارر, آنجاق قافیه و سس اوچون هیچ بیری گوزه ل و دوزگون دگل چونکی ووردوق ایله آلدیق , سسده و نظمده بیر دگل , اما اگر آلدیقدان سونرا قالدیق , سالدیق , چالدیق , اوجالدیق گلسه , و ها بئله ووردوقدان سونرا قوردوق , دوردوق , بوردوق گلسه , سس و نظم باخیمیندان دوزگون و گوزه لدر , البته بو ایشلری گورمک چوخدا آسان دگل , چونکی اولا بیلر کی بیر بیت و یا بیر مصرع و بیر قافیه تاپماق اوچون نئچه ساعت و حتی نئچه گون وقت لازم اولسون , بودرکی ئولمز بیر شعر ایسته ین شاعر گرک ئولمز چالیشسین یوخسا یوزلرجه بئله پوزغون و پریشان شعرلرین یئری زیبیل قابیدر.
گرک اعتراف ائله مک کی ئوزگه ملتلره گوره ادبیات , شعر و غزل گنجینه میز گئری و چوخ آزدر . و دوغرودر کی جوخ بویوک و غنی شعر و شاعر لریمیزده واردر کی شعر و غزللری ئوزگه ملتلرین شعر و غزللری ایله برابر و حتی اونلارداندا اوستوندر.
آنجاق تاسف ایله , من اونلارین بعضیسینین شعر و غزللرین اوخویاندا اوتاندیغیمندان ترلرم , نییه ؟ بونا گوره کی شعرین , بیر اول کلمه سی تورکودر. و بیر ده شاید سون کلمه سی دشمنلر یمیز بو شعر و غزللری اوخویاندا. بیزه نجوره باخیرلارونه دییرلر ؟
بو شعر و غزللر , گئچمیشده دئیلیب و یا قوشولدوقلاری اوچون , و بیزیم الیمیزه او - شاعرلره چاتمادیغی اوچون ائونلاری ملی بیر میراث کیمی حفظ ائتمکدن باشقا چاره میز یوخدر , ایندکی شاعرلردن حتما و یقینا بو انتظار اولمالی و ایسته نیلمه لیدر کی داها ئوزگه لر سفرالاریندان ال چکسینلر.
مین ایل بوندان قاباق عجم دیریلتمک اوچون , خالص عجمجه یازماغا چالیشان فردوسی بوگون هیچ اولماز سا , بیزلره گرک عبرت اولسون کی ئوز دیلیمیزده خاتص یازاق – البته نه بیردن و کیریخا کیریخا , بلکه دوزوم ایله , متانت ایله , و مطالعه ایله.
دییمیزده هر جوره حرکتلر , اشاره لر , معنالار اوچون مینلرجه اینجه اینجه لغتلر و اصطلاحلار واردرکی شعر و غزل اوچون , بیزی ئوزگه اصطلاحلار و لغتلردن نیازسیز ائدر من کی بو سوزلری یازیرام , حله ئوزومده شعرلریم و غزللریم (اگر اونلارا شعر و غزل دئمک اولسا) حله اصول و قاعده اوسته دگللر , چونکی بیلدیگیمیز کیمی نه امکان و فرصت گورموشوق کی شعر و غزللریمیز دوزگون و اصولی اولسون.
قوشدوغوم شعرلر و غزللر فقط گوزه ل و عزیز دیلیمیزین غیری قانونی اولوب , جگریمین یاندیغیندان و – وجدانیمین سیزیلتیسینداندر. یوخسا نه اونلار دوغری بیر شعر و نه من حله بیر شاعرم.
هرشئیدن اول شعر , هر کیمین وهر ائلین باخیمیندا فرق ائدر , وهرکیم وهرائل اونی ئوز دوشونجه سی وذوقی ئولچوسونده سئور , اونونلا ایچ دوشونجه لرین گوستررواونونلا آغریسین دینله در.
بیرچوخلی انسانلار , ییب- ایچمکدن وایلک یاشایش احتیاجلارین وگرکلرین قازاناندان سونرا , ذاتا گوزه للیک سئون وهنر سوراغینا گئدندرلر , وبو هنر وباجاریق سئومک آردینجا دوشمک هر یئرین وهر ائلین ئوزونه اویغون وئوزونه یاراشان علایق وسئوگیدر.
یوزلرجه گوزه للیکلردن وباجاریقلاردان بیریده شعردرکی هرائلین آتا – بابا وقومی دبلری , ایره لی سورمک دیلکلری , آرزولاری وها بئله دیللرینده اولان قورولوش دورومی آیری آیریجا ئوزلرینه اویغون یئرتوتماقدادر.
دئمک بیریئرده شعر اوزون – قیسا , بیریئرده موزون ومضمونلی ولی قافیه سیز , بیر یئرده ده موضون ومضمونلی ولی قافیه لی , آنجاق بوتون بونلار ایله بئله شعر هرنه اولورسادا اولسون , بونی گرک بیلمک کی اونون کوکی وریشه سی هر یئرده وهر اوره کده بوسبوتون آرینمیش ایچ دوشونجه لر قانی ایله سوواریلیب ودرین درین آرزولار امگی ایله بئجه ریلیبدر.
شعر , سوزون بئجرمیشی وتکاملیدر , وبونی لاپ آیدین آچیقلاماق اوچون گرک دئمک کی سوز پیشمه میش (چیگ) بیرمواد وشعر صنعت وباجاریقدر.
سوز بیرکرن ائشیدیلرسه , شعر یوز لرجه کرن دینله نر وحله گئتدیکجه اورکلره سینروعلاقه ساخلار , بونا شاهید واینان بوی (داستان) کتابلاری ایله قوشما (شعر) کتابلاریدر.
بوی (داستان) کتابلارین , اوست اوسته بیرکرن اوخویارلار , حالبوکی شعر کتاب لارین ایللر بویوجا اونودولماز سئوگیلر کیمی قویونلاردا وقوجاقلاردا بسلرلر , چونکی سوز مادی بیر احتیاجی رفع ائدندن سونرا , داها بیر ماموریتی وایشی اولمادیغی اوچون کوچوب گئتمکده در , حالبوکی شعر , ظاهرا مادی بیر احتیاجی وگرکی رفع ائتمه دن گونول ایله سئویلیب آلقیشلانیر وئولمز بیر یادگار کیمی دوشونجه لرده واورکلرده یئرتوتور , وبونلاردان باشقا شعر , شاعرین اورک میوه سیدر , وچون اورکدن توره نیب واورکده بئجه ریلیب , یاراشارکی اورکلر اوسته یئرتوتسون واورکلرده بسلنسین.
بونلار ایله بئله , سوز ایله شعر , بیربیرینین گرگی وملزومودر , وهنر اوچون بو اولماسا , او اولماز – اواولماسا , بو اولابیلمز , بس شعر , سوزون گوزه ل دونومی وایره لی زمانی وبئجرمیشیدر , دوغورسی بو , سوزدرکی شعری دوغور وبئجردیر واونی بیرگلین کیمی گوزه للندیریر.
بونا گوره گرک دئمک کی شعر , سوزون النمیشی وآرینمیشیدر , چونکی اونلارجا و یوزلرجه سوزودن یالنیز بیر نئجه مصرع وبیت شعر یارانا بیلر , بو اعتبار ایله شعر اونلار ویوز لرجه سوزون النمیشی و آرینمیشی اولدوغو کیمی , اونلارجا ویوزلرجه ده ذوغون وسئوگینین ودردین بیر گورکمی اولا بیلر.
شعر , سوزون موسیقیلنمیشی وترانه سیدر , شعرده اولان اثر سوزده چوخ آز اولابیلر , یئر یئر , زمان زمان لازم وگرک اولدوغو اوچون , موسیقیدن وترانه دن , عشقیدن و عاشیقلیکدن سوای , او یالنیز باشینا گوجلی بیر قهرماندان , قدرتلی بیر حاکمدن آرتیق فتح ائدیر و گونول ایله ئوزونه یئر قازانیر.
بورادا شعردن منظور, او شعر درکی اونی اوخویاندا وائشیدنده روحا وفکرا اوستون بیر دونوکلوک و تحول یارانسین , ذوقی و عشقی جنبه دن باشقا , معنوی خصوصلاردادا بیلیکلرو دوشونجه لر آرتیرسین , بونی لاپ آیدین آچیقلاماق اوچون , گرک دئمک کی شعر , روحه صفا و لذت وئردیگی حالدا , گرکدرکی فکره و آنلاغادا اوستونلوک و ترقی وئرسین , و اخویانینی و ائشیدنینی ئوز آرخاسینا سورسون و اونا یول آچسین یوخسا شعر , یالنیز گوزه ل سوزلر و کلمه لردن و هاردا بیر سئچیلمیش لغتلردن عبارت اولسایدی داها بو قدرت ایله اورکلره و دویغولارا حاکم و یولچی اولا بیلمزدی , تکجه قیرمیزی و گوزه ل بیر نارا بنزردی کی ظاهری پارلاق , آنجاق ایچی پوچ و کیفلنمیشدر.
البته بو خصوصدا , یوزلرجه شعرلر و غزلر واردرکی ظاهرده چوخ گوزه ل و حتی منظم و دوزگون گورونور و حله حله اونا عیب و ایراد چیخارتماق آسان و قولای دگل. آنجاق بونلار ایله بئله , بیر آز درین باخاندان و اونون آرخاسیجا گئدندن سونرا اونون هدفسیز اولدوغو و بیر یئره چیخابیلمه دیگی فورا" گوزه چارپیر , و بو سوروشوق جان لانیر کی بوشعر ندن ساری توره نیبدر؟هدفی و آماجی نه در؟
دوغرودرکی هوس , شعرین مصالحلریندن مهمیدر و اونسوز جذبه لی و یاپیشان اولا بیلمز , آنجاق شعرلرده واردرکی یالنیز هوس اولادیدر و فقط هوس اوسته گوشولوب و تفنن اوچون دئیلیبدرلر , بونا گوره درکی بوجوره شعرلر(ناقص الخلقه) لر کیمی یا هیچ ساغالماز و یا ساغالارسادا ئوزوندن چوخ خرج آپارار و یئنه ده جاناسینر اولماز , بس هر شعره , شعر دئمک اولماز , چون شعر کی بوتون سوزلرین و دوشونجه لرین گوزه ل گورکه می و اونلارین بیان ائدنیدر گرکدر کی هر جهت ده تکمیل و بوتوو اولسون.
شعرین , ان بیرینجی وظیفه لریندن بیریده بودورکی شاعر ایله اوخویانین اورتاسیندا امین بیرواسیطه اولسون , شاعرین شاعرانه احساساتین , درین دوشونجه لرین , یوموشاق عواطیفین یئر یئر اوخویانا و ائشیدنه منتقل ائله سین , تکجه بو حالدا دئمک اولار کی شاعرو شعر و اوخویان ئوز امک لرینده و چالیشمالاریندا اوستون بیر باشاریلارا و توفیقلره چاتیشیبلار.
شعر , شاعرایله اوخویانین اورتاسیندا واسیطه اولدوغو اوچون , شاعرین تربیه سیده اولدوقجا بویوک و دگرلیدر دئمک کی او گرک ئوز امانت ائلچیسین گوزه ل وامین ئوگرتسین , و سیغیم ودولی بئجرتسین , بوتوو و آخار یولا سالسین .
بونا گوره وزنده , قافیه ده و معنادا جانلی و منسجیم اولدوغو کیمی خلق ایله ده قیریلماز بیر رابطه و ئولمز بیر یاخینلیق ساخلاسین.
شعر , شاعر ایله خلق آراسیندا ائلچیدر , بوناگوره بوائلچی گرکدرکی هر بیر گوزه ل و دوزگون صفتلره مالک اولسون , پیسلیک و چیرکینلیک ایله ووروشسون , و یاخشی لیق و گوزللیکلر توره تسین , و سعادت اوچون خلقین الینده چلیک اولسون , بس بئله لیکله آیدینلاشیرکی شعر , عشقدن , محبتدن , غمدن و دوشونجه دن اینجه بیر شکیللرده دانیشدیغی حالدا , ئوزی بیر علم و بیلیکدر. و چون بیلیکدر. ئوز – ئوزونه عمومی بیر ارتباط اولدوغو و خلق ایله معنوی و دایمی علاقه ساخلاماسیدا آیدیندر .
شعر و هنر اوچون چوخلی صفتلر قائل اولوبلار , او جمله دن هنر , هنر اوچوندرو یالنیز ئوزی اوچون یارانیر , و یا دئیلیر. یعنی هنرین ایشی یالنیز هنر تورتمکدر , هیچ بیرایشه و جریانا تعهدی یوخدور و یا ئوزی اوچون مستقلدر و یان – ئوره سینده اولان تحولاتا و حوادثه سایماز در , بو ادعا لارا گوره هنر مندلرین استدلالاری بودرکی زمان نین و گونون جریانلارینا گوره توره دیلن هنر , فقط بوجوره گونلرین دردینه دگر یعنی یاشایشی اولورسا دا چوخ آزدر.
بو استدلارلارا گوره دوغروداندا هنر اوچون اولان هنرلرین یاشی چوخدر , چونکی هیچ بیر شرایطه و جریانا باغلی اولمادیغی اوچون هر زمان یاشاماقدادر , حالبوکی باغلی و متعهد اولان هنرلر , او جمله دن سرودلار و انقلابی اثر لر و هنر لر دائمی دگللر, چونکی زمان و محیط دگیشیلندن سونرا و حتی انقلابلار موفق اولاندان سونرا بو سرودلارین و هنرلرین لزومی گئتدیکجه آزالار , البته دوغرودرکی تحولات وجریانلار زمان زمان توره مه ده و دوغما قدادرلار .
آنجاق ئویله جه ده سونمه ده و سونرا اونودولماقدادرلار چونکی اضطراری بیر شرایطین محصولی اولدوقلاری اوچون , باریش و دینج گونلرینین سویوق آلغیشی ایله قارشیلانیرلار , بس آیدیندر کی دائمی دگللر و حتی گولمک و تنز اوچون توره نن هنرلر , جدی و متعهد هنر لردن آرتیق یاشارلار.
آنجاق بوتون بونلار ایله بئله , جدی و انقلابی هنرلر تاریخده مقدسدرلر و اونودوماز , چونکی تحولات و جریانلارا چیرپینان بیر قلب و آلیشان بیر آلوو اولاراق , اونلاری , ایره لی سوروبلرو و باریش و دینج اولان گونلری اونلار یارادیبلار , حالبوکی یانلاریندا یوزلر جه ظلم و جنایتلره سایماز اولان هنر اوچون هنر چیلر , او جمله دن شاعرلر , ادیب لر ئوزلرین دموک و مشغول ائتمک اوچون و یا آدا – سانا و یا چوره ک اوچون کلمه لر ایله اوینا یبلار و اوینا یرلار.
متعهد هنر مندلری سفرا آچانا و یا باغبانا اوخشاتساق ؛ تعهدی اولمویان هنر مندلری سفرا باشیندا اوتورانا و یا حاضر میوه یینلره اوخشاتما لییق ؛ چونکی جامعه لرین و تاریخلرین تحولاتیندا و اخلاقی جریانلاریندا سویوق سویوق باخماقدان و ئوزی ؛ ئوزی ایله دموک و مشغول اولماقدان باشقا بیر هنرلری یوخ ایمیش و یوخدر.
اوسته اولان سوزلره گوره گله جک یازیلاردا آدتیق دانیشارق ؛ ایندی بیر نئجه سوز شعره گوره اوخویالیم کی شعر ؛ ایکی جوردور ؛ بیری ایستی و جانا سینر ؛ بیریده سویوق و یوران ؛ ایستی اولان شعر ؛ ایستی و جوشغون اورکدن چیخدیغی اوچون اورگه یاپییشار ؛ و بو نه قوری هنر در و نه ده زوراکی صنعت چونکی بو ؛ دولغون بیر وجداندان و دوزگون بیر عاطیفه دن توره ندیگی اوچون وجدانلاردا و عاطیفه لرده دریندن نفوذ ائدر و بو جوره شعرلر همیشه دییله بیلمز ؛ چونکی بو جوره شعر لر همیشه ارادی و اختیاری دگللر بلکه وجدان و عاطفه جوشاندا و حرکته گلنده توره نر لر ؛ بس طبیعیدر لر ؛ حالبو کی – ارادی و اجباری
دییلن شعرلر ؛ هنری و صنعتی اولدوقلاری اوچون طبیعی اولمازلار ؛ بونا گوره کی بورادا اولان هنر و شعرلر ؛ جوشغون بیر گونولدن و لطیف بیر عاطیفه دن یوخ بلکه قوری بیر هوسدن و جبری اراده دن توره نیبلر ؛ بس مخصوصا شعر ؛ ساده و قولایجا بیر صنعت و هنر دگل کی هر زمان یارادیلسین و هر زمان یونولسون .
تبريزلي علي
آذربایجانین چاغداش یازیچی، تنقیدچی و شاعیرلریندن بیری ساییلان «علی تبریزلی حسینآغااوغلو» 1308-جی ایلین تیر آیینین دؤردونده، آجیلی-شیرینلی اولایلار قوینو اولان تبریز شهرینین «منجّیم» محلّهسینده آنادان اولموشدور.
ابتدایی و اورتا تحصیلاتینی اوردا بیتیریب، بیر ایل آذربایجان دموکرات فرقهسی دؤنمینده تورکجه تحصیل آلمیشدیر. اون بئش یاشیندا تهرانا کؤچریلشدیریلمیشدیر. علی تبریزلی تهراندا غریب اولدوغو حالدا یورولماز چالیشقانلیقلا بیرگه درگی و کیتابلار اوخویوب، آنا دیلینه سئوگی و سایقی ایله گون کئچیریردی. او ایلک سئوداسینی شعرله عکس ائتدیریر و دؤنهلرله پهلوی رژیمینین زیندانلاریندا دوستاق اولور. او گنج ایکن، چئشیدلی ایشلرله مشغول اولور و نهایت «آتروپات» یایین ائوینی آچیر. اوردا، شاه اسماعیل ختایی یاشاییشی و شعرلری، ایکی جیلدده (بو کیتاب بیر رومان شکلینده و آشیق روایتی اساسیندا یازیلیب و شاه اسماعیل ختایینین بیر چوخ قوشما، غزل و دؤیوشلرینی عکس ائتدیریر. اونون عرب زنگی ایله دئییشمه و دؤیوشمهسی خصوصی ماراق دوغورور.)، دیل و ادبیات، آذربایجان کلاسیک ادبیاتیندان شعر مجموعهلری، فضولی دیوانی، اصلی- کرم، کوراوغلو داستانی، سلمان ممتازین شعرلری، واحیدین غزللری، خود آموز زبان ترکی آذربایجانی با ترجمهی فارسی، عزیز نسینین بیر نئچه حیکایهسی، غرللر (علی تبریزلینین غزللری) و ساوالان ایله بیرلیکده آذربایجان ترانهلری ایکی جیلیدده و داها بیر نئچه باشقا کیتابلار حاضیرلاییر و چاپ ائتدیریر. او اؤزونو بیر یازیچی، آراشدیریجی، تاریخچی و دیلچی کیمی تانیتدیریر و هر نهدن اوستون او «ایران تورکلری» دئییلن مانیفئستین تئوریسینی کیمی و ایراندا تورکچولوگون بانیسی کیمی تانینمیشدیر. تبریزلی علی، دیل و ادبیات کیتابیندا رحیمسیز بیر تنقیدچی کیمی دیلیمیزه خور باخانلاری، دیلیمیزی و تاریخیمیزی تحریف ائدنلری قامچیلاییر. بو کیتاب، دیلیمیزده تنقید قونوسوندا یازیلان ایلکینلردن ساییلا بیلر. اثرین دیلی سون درجه آخارلی، ساده و عموم دوشونندیر. تبریزلی علی، شعرلرینده ده اؤزللیکله غزللرینده چوخ ساده و آخارلی بیر دیلده، سیاسی و میللی موضوعلارا توخونور و بوتون میللت دوشمنلرینی تنقید آتشینه توتور. او، گنجلری، ساغچیلار و سولچولارین تلهلریندن چکیندیریر و ائله اونا گؤره ده دؤنهلرله شاه قولدورلارینین ایشکنجهسینه معروض قالمیشدیر. او، اؤتن چاغین سیخینتی و بوغونتو ایچینده، «آتروپات کیتاب ائوی»ینده آذربایجان دیل و ادبیاتینا عؤمرونون سونونا کیمی باشاردیغی قدر قوللوق ائتمیشدیر. (آتروپات یایین ائوی، تهراندا، پارک شهرین قاباغیندا قدیمکی «آژیر» قزئتینین قونشولوغوندا یئرلشمیشدیر)
علی تبریزلی 1376-جی ایلین بهمن آیینین اوناوچونده تهراندا ابدیته قووشموشدور و اؤز وصیتینه اساسن دوغما یوردو تبریز شهرینین «وادی رحمت» قبرستانینین عایلهوی مزارلاریندا تورپاغا تابشیریلمیشدیر. روحو شاد، یولو گئدرلی...
بو یازی سعید موغانلی نین یاشاماقداکی یازیسی دیر
بو یازی نین آردینجدا تبریزلی علی نین دیل و ادبیاتیندان بولمه وئره جه یک
هله لیک بیر بئله